Προσαρμοστική/Ανθεκτική ηγεσία

Βασικός ορισμός της ηγεσίας

Ηγεσία είναι η ικανότητα ενός προσώπου ή μιας ομάδας προσώπων να επηρεάζουν και να καθοδηγούν τους υφισταμένους τους ή τα μέλη ενός οργανισμού, της κοινωνίας ή μιας ομάδας.

Εισαγωγή

Η ηγεσία είναι μια δυναμική κατάσταση της οποία το πρόσωπο αλλάζει συνεχώς και προσαρμόζεται στις εκάστοτε επικρατούσες συνθήκες.  Γι’ αυτό, κατά καιρούς, συναντούμε τις πιο κάτω παραλλαγές της ηγεσίας:

  • Μετασχηματιστική Ηγεσία

Μετασχηματιστική ηγεσία είναι μια μορφή ηγεσίας, βάσει της οποία, ο ηγέτης προσδιορίζει τις αναγκαίες αλλαγές, δημιουργεί ένα όραμα – το οποίο θα εμπνέει και θα καθοδηγεί τους υπαλλήλους του για επίτευξη των αλλαγών αυτών – και επιτυγχάνει τις αλλαγές με τη δέσμευση όλων των μελών της ομάδας της οποίας ηγείται.

  • Αυθεντική Ηγεσία

Βάσει της αυθεντικής ηγεσίας  ο ηγέτης γίνεται αποδεκτός από τους υφισταμένους του και αναπτύσσει ειλικρινείς  σχέσεις μαζί τους, στηριζόμενες σε ηθικές αξίες.

  • Υπηρετική Ηγεσία

Σύμφωνα με την υπηρετική ηγεσία ο ηγέτης δίνει ιδιαίτερη σημασία στον ρόλο του ως υπεύθυνος για τους πόρους (υλικούς και ανθρώπινους) του οργανισμού στον οποίο εργάζεται.  Με τον τρόπο αυτό  οι ηγέτες μαθαίνουν να υπηρετούν τους άλλους ενώ πετυχαίνουν, ταυτόχρονα, και τους στόχους του οργανισμού.

  • Πνευματική Ηγεσία

Πνευματική ηγεσία είναι μια μορφή ηγεσίας, σύμφωνα με την οποία, ο ηγέτης παρωθεί και εμπνέει τους υφισταμένους του, μεταλαμπαδεύοντάς τους:

  • το όραμά του να εξυπηρετεί τα συμφέροντα του οργανισμού, και
  • τη δέσμευσή του για μια εταιρική κουλτούρα βασισμένη σε αλτρουιστικές αξίες,

με στόχο τη δημιουργία στελεχών με ψηλό ηθικό, ψηλή παραγωγικότητα και πλήρη αφοσίωση στον οργανισμό στον οποίο εργάζονται.

  • Υποδειγματική Ηγεσία

Οι υποδειγματικοί ηγέτες χαράσσουν δρόμους, μεταλαμπαδεύουν στους υφισταμένους τους ένα κοινό όραμα, αμφισβητούν τις διαδικασίες, επιτρέπουν πρωτοβουλίες, και ενθαρρύνουν το προσωπικό τους.

  • Ηθική ηγεσία

Πρόκειται για μια μορφή ηγεσίας που στηρίζεται σε ηθικές αρχές και αξίες. Ο ηγέτης σέβεται τα δικαιώματα και την αξιοπρέπεια των υφισταμένων του, και η  ηθικότητά του  αντικατοπτρίζεται στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιεί τη δύναμή του, όταν λαμβάνει αποφάσεις από τις οποίες επηρεάζονται οι υφιστάμενοί του.

  • Ευέλικτη Ηγεσία

Ευέλικτος είναι ο ηγέτης που εφαρμόζει την κατάλληλη μορφή ηγεσίας, ανάλογα με το θέμα που έχει να αντιμετωπίσει κάθε φορά.

  • Ηγεσία ανάλογα με την περίσταση

Ο βαθμός καθοδήγησης (σχετικά με την εργασία) και ο βαθμός κοινωνικο-συναισθηματικής υποστήριξης (αναφορικά με τις σχέσεις του ηγέτη με την ομάδα και τα μέλη της), που ένας ηγέτης πρέπει να εφαρμόζει, εξαρτώνται από την κάθε περίπτωση και την ωριμότητα της ομάδας (και των μελών της).

  • Οραματιστική Ηγεσία

Ο οραματιστής ηγέτης προβλέπει τις προοπτικές και τις επερχόμενες αλλαγές και λαμβάνει μέτρα ώστε οι αλλαγές αυτές να τον βρουν προετοιμασμένο για να τις αντιμετωπίσει και να τις αξιοποιήσει.  Βασική προτεραιότητα του οραματιστή ηγέτη  είναι ο μετασχηματισμός της εταιρικής κουλτούρας του οργανισμού τού οποίου ηγείται, ώστε αυτή να αποτελέσει το κατάλληλο πλαίσιο  για πραγματοποίηση του οράματός του.

  • Ανθρώπινη Ηγεσία

Ο ανθρώπινος ηγέτης εμπνέει τους υπαλλήλους του, προωθεί την αλληλοκατανόηση και σέβεται τις απόψεις των υπαλλήλων του. Με τον τρόπο αυτό μειώνεται η αντίδραση των υπαλλήλων  στις αλλαγές, οι οποίες είναι απαραίτητες προκειμένου να πετύχει ένας οργανισμός.  Ταυτόχρονα, η συμπεριφορά αυτή του ηγέτη, τον βοηθά να είναι πιο δημιουργικός και πιο αποτελεσματικός όσον αφορά την επίλυση προβλημάτων.

  • Υπεύθυνη ηγεσία

Ο όρος «Υπεύθυνη Ηγεσία» αναφέρεται σε ηγέτες οι οποίοι ανταποκρίνονται πλήρως στον ηγετικό τους ρόλο, χειριζόμενοι με τιμιότητα και με βάση τους νόμους του κράτους και τους ηθικούς νόμους, τους μετόχους, τους υπαλλήλους, τους πελάτες, τους προμηθευτές και γενικά όλους όσοι εργάζονται στον/συνεργάζονται με τον οργανισμό.  Επίσης είναι πρόθυμοι να αναλαμβάνουν τις ευθύνες τους για τις συνέπειες των πράξεων και της συμπεριφοράς τους.

Η ηγεσία το 2023

Μετά την πανδημία και τις οικονομικές και κοινωνικές επιπτώσεις που προκάλεσε η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, προέκυψε μια νέα μορφή ηγεσίας, η «Προσαρμοστική/Ανθεκτική ηγεσία», της οποίας ο ορισμός έχει ως εξής:  Είναι η ικανότητα ενός ηγέτη να προσαρμόζεται σε νέες συνθήκες και νέους περιορισμούς, να ανακάμπτει από δυσκολίες ή να αναπροσαρμόζεται.  Οι ηγέτες που την υιοθετούν  έχουν την ικανότητα να διατηρούν την ενεργητικότητά τους  κάτω από πίεση και να αντιμετωπίζουν με επιτυχία ανατρεπτικές αλλαγές. Ανακάμπτουν γρήγορα ύστερα από δυσκολίες  τις αντιμετωπίζουν με θάρρος, αντί απλώς να αντιδρούν σ’ αυτές.

Πώς εφαρμόζεται

Η προσαρμοστική/ανθεκτική ηγεσία  εφαρμόζεται ως εξής:

  • Γνώθι σαυτόν

Το πρώτο βήμα είναι η καλλιέργεια  κουλτούρας «γνώθι σαυτόν». Οι ηγέτες πρέπει να αντιλαμβάνονται τις δυνάμεις και τις αδυναμίες τους και πού αυτές οφείλονται.  Αναγνωρίζοντας τον συναισθηματικό τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουν το άγχος και τις αλλαγές, μπορούν ευκολότερα  να τα χειριστούν. Με τον τρόπο αυτό γίνονται παράδειγμα προς μίμηση από τους υπαλλήλους τους και λαμβάνουν τις σωστές αποφάσεις κάτω από πίεση.

  • Συναισθηματική νοημοσύνη

Η συναισθηματική νοημοσύνη αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της προσαρμοστικής /ανθεκτικής ηγεσίας, αφού οι ηγέτες ταυτίζονται με τα μέλη της ομάδας τους, καταλαβαίνουν τις ανησυχίες τους και τους υποστηρίζουν και τους καθοδηγούν σε δύσκολους καιρούς.  Με τον τρόπο αυτό καλλιεργείται η αλληλοεμπιστοσύνη και αναπτύσσονται ισχυροί δεσμοί μεταξύ ηγέτη, υπαλλήλων και οργανισμού.

  • Αλλαγές=ευκαιρίες

Οι ηγέτες που εφαρμόζουν τη προσαρμοστική/ανθεκτική ηγεσία δεν φοβούνται τις αλλαγές, αλλά τις θεωρούν ευκαιρίες για πρόοδο.  Τείνουν ευήκοον ους σε νέες ιδέες και εισηγήσεις, υποστηρίζοντας μια καινοτόμο κουλτούρα μέσα στον οργανισμό.  Ενθαρρύνουν τη δημιουργία νοοτροπίας που βλέπει τις αλλαγές ως ευκαιρία για ανέλιξη, μπορώντας έτσι να εμφυσήσουν στο προσωπικό τους ένα αίσθημα ευκολότερης προσαρμογής κάτω από οποιεσδήποτε συνθήκες.

  • Συμπερίληψη και πολυπολιτισμικότητα

Με τη συμπερίληψη και την πολυπολιτισμικότητα έρχονται στην ομάδα νέες αντιλήψεις και εμπειρίες, οι οποίες είναι ανεκτίμητης αξίας κατά τις περιόδους αλλαγών. Οι ηγέτες δημιουργούν ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο  το κάθε μέλος αισθάνεται ότι οι υπηρεσίες του αναγνωρίζονται και εκτιμώνται, γεγονός που οδηγεί σε ένα  συναινετικό και καινοτόμο περιβάλλον και σε ευκολότερη επίλυση διαφορών.

  • Διαφανής επικοινωνία

Η αποτελεσματική επικοινωνία είναι ο θεμέλιος λίθος της προσαρμοστικής/ανθεκτικής ηγεσίας, αφού οι ηγέτες ενημερώνουν συνεχώς τους υπαλλήλους τους με ακρίβεια, τιμιότητα και σαφήνεια, για τα τεκταινόμενα στον οργανισμό.  Η διαφάνεια οικοδομεί εμπιστοσύνη  και επιτρέπει στους υπαλλήλους να αντιλαμβάνονται τους λόγους  λήψεως των αποφάσεων.  Η διαφανής επικοινωνία αποκτά ιδιαίτερη σημασία κατά τη διάρκεια κρίσεων, αφού με αυτή αμβλύνεται η αβεβαιότητα και αυξάνεται το αίσθημα του ανήκειν.

  • Διά βίου μάθηση

Οι ηγέτες είναι φανατικοί υπέρμαχοι της διά βίου μάθησης, τόσο για τους εαυτούς τους όσο και για τους υπαλλήλους τους, τους οποίους ενθαρρύνουν να αποκτούν συνεχώς νέες γνώσεις και δεξιότητες, καλύπτοντας και θέματα που αφορούν τη νέα τεχνολογία η οποία  σχετίζεται με τη δουλειά τους.  Με τον τρόπο αυτό ο οργανισμός καθίσταται ευέλικτος και έτοιμος να αντιμετωπίσει τις επερχόμενες προκλήσεις.

  • Ευημερία

Η σωματική και ψυχική υγεία είναι συνυφασμένη με την προσαρμοστική/ανθεκτική ηγεσία.  Οι ηγέτες υποστηρίζουν το ισοζύγιο μεταξύ ιδιωτικής και επαγγελματικής ζωής και ενθαρρύνουν τους υπαλλήλους τους να κάνουν το ίδιο,  προσφέροντάς τους βοήθεια για αντιμετώπιση του άγχους και  φροντίζοντας για την ευημερία τους.

  • Εναλλακτικά σχέδια

Οι ηγέτες ενεργούν προληπτικά, αντιμετωπίζοντας ακόμη και τα απρόβλεπτα γεγονότα.  Αναπτύσσουν εναλλακτικά σχέδια και στρατηγικές για αντιμετώπιση κινδύνων, με στόχο την ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων από τυχόν απρόβλεπτα γεγονότα.  Για κάθε πιθανό κίνδυνο έχουν έτοιμο και ένα σχέδιο για να τον αντιμετωπίσουν. 

  • Παράδειγμα προς μίμηση

Οι ηγέτες καταφέρνουν να αποτελούν παράδειγμα προς μίμηση από τους υπαλλήλους τους αυτοελεγχόμενοι και προσαρμοζόμενοι  προκειμένου να τηρούν θετική στάση όταν αντιμετωπίζουν δυσκολίες.

  • Ανατροφοδότηση και βοήθεια

Οι ηγέτες δεν μένουν στο απυρόβλητο όταν υπάρχουν προκλήσεις.  Η αναζήτηση βοήθειας είναι σημείο δύναμης και όχι αδυναμίας.  Η βοήθεια μπορεί να προέλθει από έμπειρους συναδέλφους οι οποίοι έζησαν παρόμοιες καταστάσεις στο παρελθόν. Επίσης η συνεχής ανατροφοδότηση από το προσωπικό τους, βοηθά στη βελτίωση των ηγετικών τους ικανοτήτων.

Επίλογος

Η μετά την πανδημία εποχή μετέτρεψε την προσαρμοστική/ανθεκτική ηγεσία από επιλογή σε αναγκαιότητα.  Οι ηγέτες αναπροσαρμόζονται και ανακάμπτουν ενθαρρύνοντας τους υπαλλήλους τους να πράττουν το ίδιο.  Η στάση τους αυτή δεν αφορά μόνο τους κινδύνους που αντιμετωπίζουν σήμερα αλλά και για πιθανούς κινδύνους που θα ακολουθήσουν.  Εκείνο που χρειάζονται είναι το γνώθι σαυτόν, η συναισθηματική νοημοσύνη, η θεώρηση των αλλαγών ως ευκαιριών, η δημιουργία περιβάλλοντος συμπερίληψης και πολυπολιτισμικότητας, η διαφάνεια, η διά βίου μάθηση, η προτεραιοποίηση της ευημερίας των υπαλλήλων, η ετοιμασία εναλλακτικών σχεδίων και η  αναζήτηση βοήθειας όταν αυτή χρειάζεται.  Όλα αυτά ισχύουν τόσο για τον ηγέτη (ο οποίος πρέπει να είναι παράδειγμα προς μίμηση)  όσο και για τους υπαλλήλους  του.  Μόνο έτσι μπορούν οι ηγέτες να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις των ραγδαίων εξελίξεων που παρατηρούνται το 2023 και οι οποίες θα συνεχίσουν να παρατηρούνται και στο μέλλον.

*Αφυπηρετήσαντος (2006) Ανώτερου Διευθυντή της Λαϊκής Τράπεζας και fellow του Ινστιτούτου Τραπεζιτών Λονδίνου.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This website uses cookies and asks your personal data to enhance your browsing experience.